Danspubliek.nl

twitter facebook

lucent danstheater

home

Danspublieksprijs

reviews

interviews


Springdance


Ibrahim Quraishi

Interview:
Ibrahim Quraishi

Kijken naar dingen en mensen

Interview door Fransien van der Putt

My Private Himalaya van kunstenaar en choreograaf Ibrahim Quraishi in première tijdens Springdance Festival


Tijdens het internationale dansfestival Springdance, dat al dertig jaar in april op verschillende locaties in Utrecht (o.a. Stadsschouwburg Utrecht, Theater Kikker, Akademietheater en het Centraal Museum) het nieuwste op dansgebied laat zien en door de bezuinigingen helaas niet in de huidige vorm kan worden doorgezet, gaat een nieuw werk van de kunstenaar en choreograaf Ibrahim Quraishi in première (klik hier voor een review van Fransien op www.dedodo.nl).

In My Private Himalaya wordt het publiek geconfronteerd met een stroom van dingen en mensen, die langskomen op een soort catwalk, terwijl de Oostenrijkse punkrock entertainer S.M Snider en de Franse gitarist Norscq voor de muzikale verluchtiging zorgen. Een strak georganiseerd uur waarin liedjes, lichamen en dingen elkaars gelijken worden, gezamenlijk worden getoond.

Quraishi werkt in My Private Himalaya een project uit dat begon tijdens de Bonn Biënnale in 2008, waar hij uit de rekwisieten-afdeling van het theater van Bonn putte. In de winter van 2007 raakte hij tijdens de nachtmis op kerstavond in een kerk in Salzburg gefascineerd door een oudere mevrouw. Zij kwam tijdens de mis de kerk binnen met haar eigen krukje onder de arm, liep naar voren tot aan het altaar, viel op haar knieën voor een plastic babypopje en barste in huilen uit.

Himalaya Ibrahim Quraishi

"Ik was erg onder de indruk van die mevrouw. Ik ben niet religieus, maar ook ik kon voelen hoe het popje die enorme emotie in haar opriep. Dat wij objecten zo'n enorme waarde kunnen geven, het komt in alle religies voor. Ik vroeg me af wat dat is, deze extra waarde die ontstaat op de grens van pure materialiteit en het immateriële. Ik wilde dat potentieel, dat gebied op de grens tussen dingen en levende mechanismen onderzoeken. In de voorstelling probeer ik de definities van wat lichamen zijn, en wat dingen zijn, op te rekken. De ervaring van het een over te laten gaan in het andere."

komma danspubliek

Objecten zo'n enorme waarde geven, komt in alle religies voor.

De transformatie die dingen in een religieuze sfeer ondergaan, geldt ook voor het seculiere bestaan. Het is Quraishi niet om de betekenis van de afzonderlijke dingen te doen, maar om het vermogen van mensen de dingen op een bepaalde manier 'te zien'. De omwerking van dingen naar geanimeerde fenomenen, dingen met een aura of een uitwerking, bracht Quraishi ook tot het stellen van de omgekeerde vraag: wat betekent het om mensenlichamen op te vatten als object, als dingen, als puur materiaal?

"Het is geen verhalende voorstelling, maar door de associaties die er worden opgeroepen, door de manier waarop mensen interpreteren, ontstaat er in My Private Himalaya vanzelf een enorme berg aan verhalen. Het gaat over geschiedenis, of het milieu, over culturele verschillen of politiek, wat je maar wilt. Juist wanneer je geen verhaalstructuur geeft, gaan mensen hun eigen verhaal maken. Elk ding dat we aanraken heeft een geschiedenis. We hebben een beeldgeschiedenis van 5000 jaar. We kunnen dingen helemaal niet gewoon als ding zien. Het gaat mij om de constructie van die betekenissen, hoe mensen op verschillende manieren hun verlangen of wat dan ook investeren in relatie tot dingen en de imaginaire wereld of het imaginaire zelfbeeld, dat daar uit voortkomt."

De opzet van My Private Himalaya doet enigszins denken aan het eerste werk van de nu beroemde Franse choreograaf Jérôme Bel, nom donné par l'auteur, dat in 1995 in Nederland te zien was. Een ingetogen voorstelling waarin kleine dingen in steeds wisselende verzamelingen optraden, als korte gedichten gemaakt met spulletjes van de rommelmarkt.

Meer dan vijftien jaar later was bij de opvoering van Bel's wereldhit The show must go on tijdens het Holland Festival 2011 te zien hoe een groot, niet speciaal ingevoerd publiek kon genieten van theater dat niet de lijnen van een plot volgt, maar verschillende vormen van aanwezigheid op het podium uitwerkt. Meestal werd die aanwezigheid gedragen door acteurs, maar soms waren alleen een popsong uit de geluidsinstallatie en een lichtstand genoeg.

komma danspubliek

Elk ding dat we aanraken heeft een geschiedenis.

Het publiek herinnert zich, associeert, legt verbanden, leest opstellingen en bewegingen, kan niet anders dan interpreteren en wordt daarbij met de lijnen van zijn of haar eigen interpretatie-proces geconfronteerd. Het leidde bij vele aanwezigen in de Amsterdamse Stadsschouwburg tot zowel diepe ontroering als grote hilariteit. Ook Quraishi laat een sturende opzet door middel van een centraal verhaal achterwege.

"Het gaat om de vraag welke waarde we geven aan de dingen en hoe we tegelijkertijd ook ons lichaam of dat van een ander kunnen ervaren als object. Wat is het verschil daartussen? De voorstelling is een spel met de mogelijke betekenissen, zoals die elke dag door iedereen worden toegekend. Dit vraagt bij de enscenering om een hele precieze timing: van de performers en de muzikanten, van de dingen, alles zo op te stellen en in beweging te brengen dat we steeds het moment van vanzelfsprekende betekenis vermijden. Dat zet het publiek steeds opnieuw aan het werk."

Himalaya Ibrahim Quraishi

"Het is strak gecomponeerd?"

"Ja en nee. Niets in My Private Himalaya wordt geïmproviseerd, het is heel precies geconstrueerd. Wat betreft de relatie tussen de lichamen, de objecten en de mensen, de muziek. Het gaat om veel vorm en het is zeer precies van timing. Maar dat wil niet zeggen dat het hele stuk gezet is. Het stuk is opgebouwd uit scènes en die kunnen per avond verschillen. Daardoor heeft het stuk een bepaalde flexibiliteit en pakt de voorstelling steeds anders uit. De dingen verwijzen duidelijk naar allerlei zaken, roepen vragen op, en het gaat om het spel met die vragen. Solo's, duetten, trio's en kwartetten van dingen en lichamen, die samen worden getoond in een electronisch rockconcert."

"Ik las in een interview dat je een hekel hebt aan theater."

"Nou ja, clichématig theater gaat uit van een overkoepelend verhaal, waarbij alle elementen rechtlijnig naar een punt toewerken en alles als vanzelf op z'n plaats valt. Als je theater als communicatiemiddel serieus neemt, dan zit die vorm mij erg dwars. Ik ben er niet om groepen burgers van hun verveling af te helpen. Ik ben geïnteresseerd in de nonsens, de extravagantie, het idiote van vandaag. En dat speelt zich op een hele andere manier af dan bijvoorbeeld in de jaren '60 en '70. Ik zet mij af tegen de vastgeroeste esthetiek uit die jaren. Ik ben niet geïnteresseerd om inhoud slechts te gebruiken om er een mooie vorm mee te maken.

komma danspubliek

Ik ben er niet om groepen burgers van hun verveling af te helpen.

Theatermensen vinden mijn werk soms te visueel, terwijl beeldende-kunst-mensen het weer te theatraal vinden. Maar het gaat niet om disciplines en je aan de juiste vorm houden. Springdance Festival is wat dat betreft een prachtig platform, waar veel kunstenaars te zien zijn die net zoals ik in meerdere disciplines werken, hybride vormen hebben ontwikkeld. De manier van werken is ook veranderd. Ik stel mijzelf niet op als centrale auteur. Het ideaal van die ene mannelijke auteur, de regisseur/choreograaf die alles bepaalt, dat is zo'n ouderwets fenomeen, niet alleen qua manier van doen, maar ook als gedachte. Ik word vreselijk beïnvloed door de mensen met wie ik werk en de omgeving waarin ik werk. De dialoog tussen choreograaf en dansers is radicaal veranderd en dat krijgt z'n beslag in de structuur van de compositie en het optreden. Ik benader als choreograaf het lichaam op een conceptuele manier, stomweg omdat ik het auteurschap niet in m'n eentje kan opeisen. Vorm en inhoud komen tot stand in een wisselwerking. Ook het publiek speelt daar een rol in."

Himalaya Ibrahim Quraishi

"Gaat het theater als centrale plek deze veranderingen wel overleven?"

"De communicatie tussen mensen via internet, iphones en ipads is zo enorm toegenomen, dat alleen al lichamelijk gesproken naar het theater gaan een ouderwets gegeven aan het worden is. Aan de andere kant, we leven in conservatieve tijden. Misschien is het uit onvrede met de snelheid waarin alles verandert, maar het publiek lijkt conservatiever dan voorheen, wil die snelle timing niet in het theater. Dat betekent dat veel voorstellingen vreselijk traag en rechttoe rechtaan zijn. Het theater dreigt daardoor in een vicieuze cirkel terecht te komen, waarbij het zich steeds conservatiever opstelt, maar ook steeds minder mensen trekt, en daardoor juist steeds meer zijn culturele positie verliest. De laatste keer dat ik echt onder de indruk was van een event, was bij een modeshow tijdens de Amsterdam Fashion Week. Het was zo druk. Ik vroeg me af hoe je deze mensen nog naar het theater kunt krijgen. Er moet iets radicaals veranderen in de programmering van theater of in de presentatie ervan."

"Hou je erg rekening met je publiek, de plek die je het geeft binnen je werk, of dat nu een voorstelling is of een installatie?"

"Natuurlijk hou ik me met het publiek bezig, maar niet per se in artistieke zin. Het zit hem in de onderwerpen waar ik me mee bezighoud. Maar kunstenaars hebben vaak moeite hun publiek naar de theaterzaal te krijgen. Ik vraag me wel eens af waarom grote media als CNN, Al Jazeera, NOS of RTL niet geïnteresseerd zijn om aandacht te besteden aan kunst en festivals? Als de massamedia zich sterk zouden maken voor kunst, dan was er geen enkel probleem. Maar ze besteden liever aandacht aan paaseieren en de Mattheus Passie, dan aan hedendaagse kunst. Wat ik vreemd vind. Dat ze iedere dag de ellende van de wereld over ons uitstorten, geeft hen naar mijn idee ook de verantwoordelijkheid om zich te verbinden met andere hedendaagse ontwikkelingen, zoals die bijvoorbeeld plaatsvinden in kunst en cultuur."

komma danspubliek

Als de massamedia zich sterk zouden maken voor kunst, dan was er geen enkel probleem.

Tijdens Springdance zal ook een installatie van Quraishi te zien zijn, Wild life take away station, waarbij een oudere actrice en een jonge acteur 5 uur lang in de CM Studio in het Centraal Museum scènes doen, zonder ooit met elkaar te praten. Ze zijn beiden naakt en hun materiaal beperkt zich tot alledaagse handelingen. Een soundtrack van muziek, liedjes en dialogen van televisie en radio verbindt als een hoorspel de verschillende scènes.

Himalaya Ibrahim Quraishi.jpg

Oorspronkelijk bouwde Quraishi de installatie op in een verlaten huis in Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, tijdens de Baltische Triënnale, op uitnodiging van curator Ann Demeester. Vorig jaar was de installatie te zien in het Hebbeltheater (HAU) in Berlijn, in een nagebouwd huis. Ook in het Centraal Museum kan het publiek ieder moment binnenlopen en het rauwe bestaan van dichtbij observeren, maar nu zullen slechts de contouren van het huiselijke zichtbaar zijn, bevinden acteurs en publiek zich in de witte ruimte van het museum.

"Wild life take away station laat geheimen zien, zonder die ooit prijs te geven. Je krijgt een idee van wat die mensen beweegt, het roept associaties op, maar de werkelijke toedracht of beweegredenen worden je onthouden. Er ontstaat een fictieve realiteit. De installatie gaat over het ontkennen van geschiedenis en de constructie van een fictieve realiteit, op een onbewuste manier. In Vilnius was dat de geschiedenis van Litouwen, wat er na de Tweede Wereldoorlog gebeurde. In Berlijn werd het met de jaren dertig verbonden en met de tijd voor het vallen van de Muur in de jaren tachtig. In Nederland zal ik door kleine ingrepen in de ruimte van het Centraal Museum een Nederlands accent leggen. Ik wil graag dat mensen langzaam het werk binnengaan, op de sofa's gaan zitten, er rondlopen. Het is voor mij heel belangrijk dat mensen kunst kunnen aanraken, het tot zich kunnen nemen. Het idee dat je kunst niet mag aanraken is zo in tegenspraak met het idee dat kunst iets voor mensen moet betekenen."

Quraishi werd in 1973 in Nairobi geboren als kind van een Uzbeeks, Jemenitisch-Pakistaans diplomatenechtpaar. Hij groeide op in verschillende hoofdsteden in (Oost-)Europa. Toen zijn ouders uiteindelijk in New York neerstreken, ging hij daar naar de middelbare school en studeerde er aan verschillende kunstopleidingen.

"Je kwam in 2006 op uitnodiging van Moniek Toebosch, toenmalig directeur van Dasarts, naar Amsterdam om les te geven. Je bent in Amsterdam gebleven. Waarom?"

"Ik woonde toen al enkele jaren in Parijs, werkte veel in Wenen. Wat me aan Frankrijk begon tegen te staan, en dat is natuurlijk typisch voor een groot land, was het imaginaire zelfbeeld van de Fransen. Frankrijk dat zichzelf veel grandiozer voorstelt dan het in feite is. Nederland als klein land, met een traditie van verzuiling, had een meer open mentaliteit. Ik bedoel niet dat Nederlanders per se open van karakter zijn. Mensen zijn overal vrij gesloten tenzij het hen uitkomt open te zijn, jammer genoeg. Maar Nederlanders hebben niet zo'n imaginair beeld van hun eigen grootsheid. In de Franse kunst-scène is niet alleen het snobisme onverdraaglijk, maar ook het idee dat de Fransen de dragers van de Europese cultuur zijn, stond mij echt tegen. In Nederland was er gewoon meer ruimte, meer openheid."

"En hoe bevalt het vandaag de dag?"

Ibrahim Quraishi.jpg

"Ik moet toegeven dat er de laatste twee jaar echt wat veranderd is. Ik leef heel graag in Nederland, heb hier vrienden. Maar ik word tegenwoordig wel eens uitgescholden op straat. Laatst was ik met een Spaanse collega onderweg en werden we voor Marokkanen uitgemaakt. Mijn huidskleur, mijn naam, mensen denken dat ik moslim ben en wantrouwen me alleen al daarom. Het is zo eenvoudig om mensen bang te maken. Wat ik de RTL-isatie van Nederland noem, maakt mensen dommer en dommer, banger en banger. Nederlanders zijn nu bang voor zichzelf en bang voor anderen. Het gaat onbewust en ik snap er niets van. "

De criminaliteitscijfers en de toename van angst bij mensen is een bekend fenomeen. Zijn deze omstandigheden interessant voor jou om mee te werken of verstikken ze het klimaat voor jou als kunstenaar?

"Het is vreselijk interessant, maar ook schokkend en bizar. Dat mensen je ineens in een hokje willen stoppen. Ik geloof absoluut niet in censuur. Mensen moeten kunnen zeggen wat ze willen zeggen, hoe kwetsend ook. In een democratie heeft niemand het recht een ander te censureren. Het is veel beter als al die onzin naar buiten komt, of op tafel. Zolang het geen fysieke bedreiging is."

"Misschien dat Nederland nog steeds niet genoeg naar haar eigen koloniale geschiedenis heeft gekeken."

"Een koloniale achtergrond heeft altijd veel invloed op hoe mensen in het heden hun zelfbeeld realiseren. En vergeet niet dat in Nederland de Duitse bezetting nog steeds een rol speelt. Het is vreselijk interessant hoe we bepaalde aspecten van onze geschiedenis herinneren of een bepaald verzet in ere houden en andere dingen vergeten of ontkennen. Het is een selectief proces. In elke maatschappij komt historische verdringing voor.

komma danspubliek

Als kunstenaar probeer ik de context waarbinnen mensen naar dingen en zichzelf kijken subtiel te veranderen.

Het is zo'n ouderwets onderwerp. Mensen alleen nog maar aanspreken op grond van hun groepsidentiteit is gevaarlijk. Het is nu eenmaal heel moeilijk om het fictieve of imaginaire aspect van ons zelfbeeld en onze geschiedenis tot ons te laten doordringen. We willen daar eigenlijk niet van weten. Om dat proces in gang te zetten, moet het op een of andere manier heel vluchtig zijn. Je moet er haast door overvallen worden. Daarom probeer ik mensen emotioneel en onbewust te raken, zodat ze zich ermee verbinden, stomweg door als kunstenaar de context waarbinnen ze naar dingen, mensen en zichzelf kijken, subtiel te veranderen."

April 2012




Springdance: 19 tot en met 29 april www.springdance.nl

Ibrahim Quraishi / My private Himalaya, di. 24 en woe. 25 april, 20:30, Akademietheater, Utrecht
Ibrahim Quraishi / Wild Life Take Away Station, za. 21 en zo. 22 april, 12-17:00, CM Studio, Centraal Museum, Utrecht



Credits:

Danspubliek spreekt haar dank uit aan Fransien van der Putt en Springdance voor de totstandkoming van dit interview.

Fotograaf portretfoto's Ibrahim Quraishi: Anna van Kooij
Fotograaf dans: Ibrahim Quraishi

Dance Proz Media © alle rechten voorbehouden.


© Dance Proz Media 2012 - gebruiksvoorwaarden - info - adverteren - colofon